काठमाडाैं । मध्यपूर्वमा जारी युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकाको १५ बुँदे प्रस्ताव अस्वीकार गरेको इरानले अहिले वार्ता गर्ने कुनै मनसाय नरहेको बताएको छ। इरानको सरकारी टीभीलाई अन्तर्वार्ता दिँदै इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले केही दिनदेखि अमेरिकाले विभिन्न मध्यस्थकर्ताहरूमार्फत सन्देश पठाउन थालेको बताएका छन्।

‘अमेरिकाले सन्देश मित्र राष्ट्रहरूमार्फत पठाएको छ र इरानले आफ्नो अडान प्रस्तुत गर्दै चेतावनीसहित जवाफ दिएको छ, विदेशमन्त्री अराघचीले भनेका छन्, ‘यो न वार्ता हो न त सौदाबाजी, न त त्यस्तै केही।’

उनले थपेका छन्, ‘इरानको नीति अहिले पनि आफ्नो सुरक्षा गर्ने नै हो र अहिले वार्ता गर्ने कुनै मनसाय छैन।’ अराघचीले यो इजरायलको युद्ध भएको उल्लेख गर्दै यसबाट अमेरिकासँगै यस क्षेत्रका जनताले मूल्य चुकाइरहेको बताएका छन्।

यसअघि इरानले अमेरिकाको १५ बुँदे प्रस्तावको जवाफमा पाँच सर्त पूरा भए मात्र युद्ध अन्त्य हुन सक्ने बताएको थियो।

मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थालाई प्रभावित पार्ने सम्भावित घटनाक्रमबीच रूस र इरानबीचको गोप्य सहकार्यबारे नयाँ विवरण सार्वजनिक भएको छ। पश्चिमी गुप्तचर निकायहरूले रूसले इरानलाई ड्रोन, औषधि तथा खाद्य सामग्री पठाउने तयारी गरिरहेको दाबी गरेका छन्।

यो सहकार्य अमेरिका र इजरायलद्वारा तेहरानमा गरिएका आक्रमणपछि भएको गोप्य वार्ताको परिणाम हुन सक्ने बताइएको छ। यदि यो पुष्टि भएमा, युद्ध सुरु भएपछि पहिलोपटक रूसले इरानलाई प्रत्यक्ष रूपमा घातक हतियार उपलब्ध गराउनेछ।

फाइनान्सियल टाइम्सको रिपोर्टअनुसार, आक्रमण भएको केही दिनभित्रै दुवै देशका उच्च अधिकारीबीच ड्रोन आपूर्तिबारे गोप्य वार्ता सुरु भएको थियो। स्रोतहरूका अनुसार, यो प्रक्रिया मार्चको सुरुआतमा सुरु भई महिनाको अन्त्यसम्म सम्पन्न हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

जानकारी अनुसार रूसले ड्रोन मात्र होइन, औषधि र खाद्य सामग्रीसमेत इरान पठाइरहेको छ। यसअघि पनि मस्कोले तेहरानलाई स्याटेलाइट तस्वीर, लक्ष्य निर्धारणसम्बन्धी सूचना तथा खुफिया सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको थियो। तर, युद्ध सुरु भएपछि प्रत्यक्ष रूपमा ड्रोन जस्ता हतियार पठाउने यो पहिलो घटना हुनसक्छ।

यद्यपि क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेसकोव ले यस्ता समाचारमध्ये धेरै भ्रामक भएको बताएका छन्, तर इरानसँग वार्ता भइरहेको भने स्वीकार गरेका छन्। इरानले लामो समयदेखि एकपटक प्रयोग हुने आक्रमणकारी ड्रोनहरू प्रयोग गर्दै आएको छ।

युद्ध सुरु भएयता उसले तीन हजारभन्दा बढी यस्ता ड्रोन प्रयोग गरिसकेको बताइन्छ। सस्तोमा निर्माण गर्न सकिने यी ड्रोनहरू इरानको सैन्य रणनीतिको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेका छन्।

उता रूसले पनि सन् दुई हजार तेइसदेखि युक्रेन विरुद्धको युद्धमा प्रयोग गर्न इरानी डिजाइनमा आधारित ड्रोन उत्पादन गर्दै आएको छ, जसलाई थप परिमार्जन गरी सुरक्षा प्रणाली छल्न र बढी क्षमतायुक्त बनाइएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, इरानलाई अहिले धेरै संख्यामा नभई अझ आधुनिक र उन्नत प्रविधियुक्त ड्रोन आवश्यक छ। अनुसन्धान संस्था रोयल युनाइटेड सर्भिसेस इन्स्टिच्युट का अनुसन्धानकर्ता एंटोनियो जियुस्तोत्सीले इरानी स्रोतहरूले रूससँग यस्तो प्रविधिबारे छलफल भइरहेको पुष्टि गरेको बताएका छन्। पश्चिमी सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार रूसले कुन प्रकारका ड्रोन पठाउनेछ भन्ने अझ स्पष्ट छैन, तर गेरान–२ जस्ता ड्रोन पठाइने सम्भावना रहेको छ, जुन इरानी शाहेद–१३६ मा आधारित मानिन्छ।

यसैबीच, इजरायल ले हालै क्यास्पियन सागर हुँदै रूस–इरानबीच हुने सैन्य आपूर्तिको एक महत्वपूर्ण मार्गमा आक्रमण गरेको बताइएको छ। विज्ञहरूका अनुसार, इरानले प्राप्त ड्रोनको प्रविधि अध्ययन गरी आफ्नो क्षमता अझ सुदृढ बनाउन सक्छ, जसले भविष्यमा उसका आक्रमणहरू अझ प्रभावकारी बन्न सक्ने देखिन्छ।

इरानले रूससँग थप उन्नत वायु प्रतिरक्षा प्रणाली पनि माग गरेको छ। गत डिसेम्बरमा दुवै देशबीच पाँच सय वटा भर्बा लन्च युनिट र दुई हजार पाँच सय मिसाइल आपूर्ति गर्ने सम्झौता भएको थियो। तर रूसले आफ्नो अत्याधुनिक एस–४०० वायु रक्षा प्रणाली भने उपलब्ध गराउन अस्वीकार गरेको बताइएको छ।

यस घटनाक्रमले मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलनमा नयाँ तनाव सिर्जना गर्न सक्ने संकेत दिएको छ। एजेन्सी